Mỗi lần trận đấu loại trực tiếp kéo sang phút 120 với tỷ số hòa, tôi đều biết mình sắp mất thêm mười lăm phút nữa trước màn hình. Loạt sút luân lưu vừa tàn nhẫn vừa công bằng theo cách riêng của nó. Với tư cách một người thích ngồi phân tích chiến thuật, tôi muốn viết vài dòng về thứ luật mà ai xem bóng đá cũng quen mặt nhưng không phải ai cũng nắm chắc.
Đá luân lưu thực chất là gì?
Đó là một chuỗi các cú sút từ chấm 11m, dùng để chọn ra đội đi tiếp khi hai bên vẫn bất phân thắng bại sau toàn bộ thời gian thi đấu. Mỗi cú sút là cuộc đối đầu trực diện giữa một cầu thủ sút và thủ môn đối phương, không ai khác được can thiệp.
Điểm quan trọng nhất cần nhớ: bàn thắng ghi trong loạt này không cộng vào tỷ số của trận. Nó chỉ có giá trị để phân định đội thắng, nên trên bảng thống kê, trận đấu vẫn được ghi là hòa theo thời gian thi đấu thực tế.
Luân lưu và penalty: đừng gộp làm một
Ngoài đời, nhiều người dùng chữ penalty để chỉ cả hai thứ. Tôi hiểu vì cả hai đều diễn ra ở cùng một điểm đặt bóng. Nhưng bản chất khác nhau hoàn toàn.
- Penalty là một quả phạt do lỗi trong vòng cấm, xảy ra giữa trận.
- Loạt luân lưu là cách thức phân định kết quả khi trận đấu đã kết thúc mà chưa có đội thắng.
Hiểu rõ ranh giới này giúp bạn đọc các bản tin chính xác hơn, nhất là khi xem lại các pha highlights của những trận loại trực tiếp.
Khi nào mới đến lượt luân lưu?
Luân lưu chỉ xuất hiện ở các trận cần có đội thắng, tức vòng đấu loại trực tiếp. Ở thể thức tính điểm như vòng bảng hay giải league, hòa là hòa và hai đội chia điểm, nên không bao giờ có sút luân lưu.
Trường hợp trận đấu một lượt
Hết 90 phút mà hòa, trận đấu thường được kéo dài thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút. Nếu vẫn hòa sau đó, trọng tài mới gọi hai đội ra thực hiện loạt sút.
Trường hợp hai lượt đi và về
Thể thức này có thêm lớp xét tiêu chí phụ. Theo nguồn tham khảo, các giải có thể áp dụng bàn thắng sân khách trước khi tính đến luân lưu, tùy điều lệ từng giải. Vì quy định thay đổi theo thời kỳ, bạn nên kiểm tra điều lệ cụ thể của giải đang theo dõi.
Giải đấu bỏ qua hiệp phụ
Một số giải chọn đi thẳng vào loạt sút ngay sau 90 phút để tiết kiệm sức cầu thủ hoặc phù hợp lịch thi đấu. Đây là ngoại lệ, và thường được thông báo trước trong điều lệ.
Diễn biến một loạt sút, từng bước
Trước khi bắt đầu, trọng tài tung đồng xu để chọn khung thành sẽ được sử dụng. Nếu mặt sân ở khung thành đó xấu đi và ảnh hưởng đến chất lượng cú sút, trọng tài có quyền đổi sang khung thành còn lại. Lần tung đồng xu tiếp theo quyết định đội nào được sút trước.
Trong lúc một cầu thủ thực hiện, mọi cầu thủ còn lại tập trung ở vòng tròn giữa sân. Riêng thủ môn của đội đang sút đứng ngoài khung thành, hơi lệch về một bên, thường ở khu vực đường biên ngang. Thủ môn đang bảo vệ khung thành được phép di chuyển người, nhưng chân không được rời vạch cầu môn trước khi bóng được đá đi.
Cách tính bàn thắng và khi nào có người thắng
Hai đội sút xen kẽ, mỗi đội năm lượt. Cú sút nào vào lưới hợp lệ thì tính một bàn trong loạt sút. Sau khi cả hai đã đá đủ lượt, đội ghi nhiều bàn hơn giành chiến thắng chung cuộc.
Nếu cả hai đội cùng ghi số bàn như nhau sau năm lượt, loạt sút chuyển sang dạng đột tử: mỗi đội sút thêm theo từng lượt, và hết một lượt mà một bên ghi bàn còn bên kia thì không, đội ghi bàn thắng. Theo nguồn tham khảo, các cầu thủ tiếp tục theo đúng thứ tự đã xếp từ đầu.
| Tình huống | Kết quả |
|---|---|
| Sau 5 lượt, một đội ghi nhiều hơn | Đội đó thắng |
| Sau 5 lượt, hai đội bằng bàn | Sút thêm từng lượt |
| Bàn thắng trong loạt sút | Không cộng vào tỷ số trận |
Ai được quyền sút?
Đây là phần tôi thích bàn nhất vì nó liên quan trực tiếp đến chiến thuật. Huấn luyện viên quyết định cầu thủ nào sút và sút theo thứ tự nào, rồi đăng ký danh sách với trọng tài. Chỉ những cầu thủ còn trên sân khi trận đấu kết thúc, kể cả hiệp phụ nếu có, mới đủ điều kiện.
Mỗi người trong nhóm năm cầu thủ đầu chỉ sút một lần. Nếu thủ môn bị chấn thương trong lúc luân lưu, đội có thể thay bằng cầu thủ dự bị, miễn là chưa dùng hết số lượt thay người cho phép.
Vài nhận xét cá nhân về thứ tự sút
Theo tôi, chọn người sút đầu tiên và người sút cuối cùng là hai quyết định áp lực nhất. Người đầu phải mở màn thật chắc để giữ nhịp cho cả đội. Người cuối thường là chân sút có tâm lý vững, vì cú sút của họ rất có thể là cú quyết định cả trận. Tất nhiên đây là quan điểm riêng, không phải quy tắc nào cả.
Để xem luân lưu hiệu quả hơn
Lần sau theo dõi một trận loại trực tiếp, thử chú ý ba chi tiết: thứ tự sút mà hai bên công bố, cách thủ môn chọn thời điểm đổ người, và phản ứng của cầu thủ sau mỗi lượt. Những chi tiết nhỏ ấy cho bạn nhiều thứ để bàn hơn là chỉ nhìn kết quả vào hay không vào.
Nếu bạn muốn nắm lịch các trận cần phân thắng bại sắp tới, hãy xem lịch thi đấu và bảng xếp hạng. Muốn đọc thêm những phân tích trước trận, chuyên mục nhận định và tin bóng đá luôn có bài mới. Khi trận đang diễn ra, bạn có thể theo dõi tại trang trực tiếp.
Tóm lại, luân lưu là phép thử tâm lý hơn là kỹ thuật thuần túy. Nắm vững luật giúp bạn thưởng thức trọn vẹn những giây phút nghẹt thở nhất của bóng đá loại trực tiếp.
Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.
Bình luận